บทความทนายชวนคิด ตอนที่ 12 : วิธีการบังคับคดี

          วิธีการบังคับคดี ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 276 นั้นแบ่งวิธีการออกเป็น 3 วิธี

1. การบังคับคดีนั้นจะต้องกระทำโดยทางเจ้าพนักงานบังคับคดีตามมาตรา 276 (1) อันได้แก่การบังคับคดีในกรณีที่เป็นหนี้เงิน การบังคับคดีในกรณีที่ให้ส่งคืนหรือส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่ง และการบังคับในกรณีที่ให้ขับไล่หรือที่ให้รื้อถอน หากจำเลยหรือลูกหนี้ตามคำพิพากษานั้นไม่ปฏิบัติตามคำพิพากษาหรือไม่ปฏิบัติตามคำบังคับนั้น ศาลจะดำเนินการออกหมายบังคับคดีตั้งให้เจ้าพนักงานบังคับคดีนั้นดำเนินการยึด อายัด หรือขับไล่รื้อถอน เพื่อดำเนินการบังคับคดีต่อไปให้เป็นไปตามคำพิพากษา

2. การบังคับคดีที่ทำโดยไม่ต้องตั้งเจ้าพนักงานบังคับตามมาตรา 276 (2) หรือที่เราเรียกว่า “การบังคับคดีโดยทางศาล” ได้แก่การบังคับคดีในกรณีที่ให้กระทำการหรืองดเว้นกระทำการ และการบังคับคดีในกรณีได้มาซึ่งทรัพย์สินมีทะเบียน กรณีนี้หากจำเลยหรือลูกหนี้ตามคำพิพากษาไม่ปฏิบัติตามคำพิพากษา หรือคำบังคับ กฎหมายบัญญัติให้ศาลนั้นมีคำสั่งกำหนดวิธีการตามที่เห็นสมควรเท่าที่สภาพแห่งการบังคับคดีจะเปิดช่องให้กระทำได้ โดยศาลไม่จำเป็นต้องออกหมายบังคับคดี

เช่น ศาลพิพากษาให้จำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินให้แก่โจทก์ หากไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลย ดังนั้น เป็นกรณีที่การบังคับคดีนั้นสามารถทำได้โดยไม่ต้องตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี จึงเป็นอำนาจหน้าที่ของศาลที่จะมีคำสั่งกำหนดวิธีการตามที่เห็นสมควรเท่าที่สภาพแห่งการบังคับคดีจะเปิดช่องให้กระทำได้ โดยไม่จำต้องออกหมายบังคับคดี

หรือกรณีที่หากศาลมีคำพิพากษาให้จำเลยกระทำการอย่างหนึ่งอย่างใดซึ่งไม่ใช่การทำนิติกรรมที่จะให้ถือเอาคำพิพากษานั้นแทนการแสดงเจตนาของลูกหนี้ได้ ถ้าการกระทำนั้นเป็นกรณีที่อาจให้บุคคลภายนอกนั้นกระทำการแทนได้ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจมีคำขอฝ่ายเดียวให้ศาลมีคำสั่งอนุญาตให้บุคคลภายนอกนั้นกระทำการนั้นแทนลูกหนี้ตามคำพิพากษา โดยลูกหนี้ตามคำพิพากษาจะต้องเป็นผู้เสียค่าใช้จ่ายให้แก่บุคคลภายนอกซึ่งค่าใช้จ่ายดังกล่าวให้ถือว่าเป็นหนี้ตามคำพิพากษาที่สามารถบังคับคดีต่อไปได้ตามมาตรา 358 วรรคสอง กรณีเช่นนี้เป็นวิธีการบังคับคดีที่ทำได้โดยไม่ต้องตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี

เช่น ศาลพิพากษาให้จำเลยซึ่งเป็นเจ้าของโครงการจัดสรรที่ดินทำถนนคอนกรีตและท่อระบายน้ำผ่านหน้าที่ดินของโจทก์ตามสัญญาเช่าซื้อที่ดินให้เสร็จเรียบร้อยภายในกำหนดระยะเวลา 1 เดือน ฎ.928/2521 หรือให้จำเลยปักเสาพาดสายไฟฟ้าเตรียมให้มีการใช้ไฟฟ้าในที่ดินของโจทก์ตามสัญญาจะซื้อจะขาย ฎ.3995/2533 หรือในกรณีที่จำเลยซึ่งเป็นผู้ซื้ออาคารพาณิชย์ในโครงการจัดสรรของโจทก์แล้วเปิดเป็นร้านขายอาหารได้ทุบทำลายกำแพงคอนกรีตซึ่งเป็นสาธารณูปโภคด้านหลังอาคารทำเป็นทางเข้าออกไปสู่ถนนสาธารณะนอกโครงการจัดสรรของโจทก์ ทำให้โจทก์นั้นได้รับความเสียหาย ดังนี้ศาลย่อมมีอำนาจพิพากษาให้จำเลยจัดการก่อสร้างกำแพงคอนกรีตพิพาทให้กลับคืนสู่สภาพเดิมซึ่งหากจำเลยไม่ดำเนินการให้โจทก์ว่าจ้างบุคคลภายนอกให้กระทำการแทนโดยจำเลยเป็นผู้ออกค่าใช้จ่าย ฎ.7786/2561 โดยกรณีเช่นนี้จึงถือเป็นวิธีการบังคับคดีที่ทำได้โดยไม่ต้องตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี

          3. การบังคับคดีโดยการจับกุมและกักขังลูกหนี้ตามคำพิพากษา ตามมาตรา 276 (3) ได้แก่การบังคับคดีในกรณีที่ลูกหนี้ตามคำพิพากษาจงใจขัดขืนไม่ปฏิบัติตามคำบังคับและไม่มีวิธีการบังคับคดีอื่นใดที่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะใช้บังคับได้

          การจะใช้วิธีการบังคับคดีโดยการจับกุมและกักขังลูกหนี้ตามคำพิพากษาตามมาตรา 276 (3) ได้จะต้องเป็นกรณีที่วิธีการบังคับคดีตามมาตรา 276 (1) และ (2) ไม่สามารถใช้บังคับได้ และลูกหนี้ตามคำพิพากษาจงใจขัดขืนไม่ปฏิบัติตามคำบังคับของศาลด้วย

          เช่น ศาลพิพากษาให้จำเลยส่งมอบบุตรหรือส่งมอบม้าชื่อสีหมอกคืนแก่โจทก์ ดังนี้ถือเป็นการบังคับคดีในกรณีที่จะต้องมีการส่งคืนหรือส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่ง ซึ่งโจทก์ต้องไปดำเนินการบังคับคดีทางเจ้าพนักงานบังคับคดีตามมาตรา 276 (1) ก่อน หากเจ้าพนักงานบังคับคดียังสามารถดำเนินการบังคับคดีให้เป็นไปตามคำพิพากษาของศาลได้แล้ว เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะมาขอวิธีการบังคับคดีโดยการจับกุมและกักขังลูกหนี้ตามคำพิพากษามาตรา 276 (3) ไม่ได้

          แต่ตามตัวอย่างข้างต้นหากเจ้าพนักงานบังคับคดีไม่สามารถดำเนินการบังคับคดีให้เป็นไปตามคำพิพากษาของศาลได้เนื่องจากจำเลยนั้นมีการขัดขืนไม่ปฏิบัติตามคำบังคับ โดยจำเลยได้พาม้าดังกล่าวหนีออกจากบ้านไป หรือนำไปซุกซ่อนไว้ที่อื่น กรณีนี้จึงจะถือว่าไม่มีวิธีการใดที่จะบังคับคดีอื่นใดที่เจ้าหนี้

 ตามคำพิพากษาสามารถบังคับคดีเอากับจำเลยได้ ดังนั้น ศาลจึงจะมีคำสั่งอนุญาตให้จับกุม และกักขังจำเลยได้ตาม มาตรา 276 (3)

นายพีรกร สุขสุเมฆ

ผู้เขียน

ทนายความ